Làng dệt thổ cẩm Chăm Châu Phong
Làng dệt thổ cẩm Chăm Châu Phong
Khu vực
An Giang
Loại hình nghệ thuật
Dệt may thủ công (Thổ cẩm, Sarong, khăn Mat'ra)
Thông tin tham quan
Tham Quan nhiều cơ sở mở cửa đón khách, xem quy trình và thử trống
Lúc 08:00 - 17:00 (Thứ Hai đến Thứ Bảy)
Lưu ý: thường nghỉ ngày Chủ Nhật và các ngày Lễ, Tết (nên liên hệ trước)
Địa chỉ chi tiết
Xã Châu Phong, thị xã Tân Châu, tỉnh An Giang (phải qua phà Tân Châu)
VỀ LÀNG NGHỀ
Bước qua chuyến đò ngang sông Hậu, bạn sẽ đến Làng Chăm Châu Phong, một thế giới hoàn toàn khác biệt. Đây là nơi sinh sống của cộng đồng người Chăm theo đạo Hồi. Điều níu chân du khách là vẻ đẹp rực rỡ nhưng vô cùng tinh xảo của nghề dệt thổ cẩm thủ công, nơi những người phụ nữ Chăm "gói" cả tâm hồn và văn hóa của dân tộc mình vào từng sợi vải.
LỊCH SỬ RA ĐỜI
Nghề dệt thổ cẩm của người Chăm có từ rất xa xưa, không ai nhớ rõ tổ nghề là ai, chỉ biết đó là "nghề của Mẹ". Nó được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, như một di sản văn hóa bắt buộc của người phụ nữ Chăm. Từ khi còn là những cô bé 9-10 tuổi, các bé gái đã được bà, được mẹ chỉ dạy cách luồn sợi, dệt vải.
Các tài liệu cổ và những bia ký tìm thấy ở các khu mộ cổ Chăm có niên đại từ năm 1700 đã cho thấy sự tồn tại lâu đời của nghề này. Tấm thổ cẩm không chỉ là vật dụng (làm xà-rông, khăn đội đầu Mat'ra, áo lễ), nó còn là thước đo sự khéo léo, đức hạnh của người phụ nữ. Đã có những giai đoạn nghề dệt bị mai một nghiêm trọng do khó khăn kinh tế và sự lấn át của vải công nghiệp. Nhưng bằng tình yêu văn hóa, những nghệ nhân tâm huyết đã tập hợp lại, thành lập các Hợp tác xã (như HTX Dệt Châu Giang) để gìn giữ, khôi phục và đưa thổ cẩm Chăm trở thành một sản phẩm du lịch văn hóa độc đáo như ngày nay.
QUY TRÌNH CHẾ TÁC
Đây là một bản giao hưởng của màu sắc và sự kiên nhẫn, nơi mỗi sợi vải là một nốt nhạc văn hóa:
Nhuộm sợi: Theo truyền thống, người Chăm dùng 100% màu tự nhiên. Màu vàng từ củ nghệ, màu đen từ lá trâm bầu hoặc trái mặc nưa, màu đỏ từ vỏ cây cánh kiến... Sợi (tơ tằm hoặc cotton) được nhúng và nấu trong nước nhuộm nhiều lần, phơi khô, rồi lại nhuộm, để màu ngấm sâu, bền bỉ và có sắc độ rất "mộc", không chói gắt.
Hồ sợi (Làm cứng sợi): Sợi sau khi nhuộm được nhúng vào nước cơm chắt hoặc nước bột gạo loãng rồi đem phơi. Lớp hồ này giúp sợi tơ, sợi vải cứng cáp, không bị xù lông và dễ dàng hơn khi dệt.
"Mắc" sợi (Công đoạn "cân não"): Đây là bước phức tạp và quyết định toàn bộ hoa văn của tấm vải. Người thợ phải tính toán và sắp xếp hàng nghìn sợi dọc lên một bộ khung lớn (khung kéo canh). Họ phải luồn từng sợi qua các go (bộ phận nâng hạ sợi) một cách chính xác tuyệt đối. Chỉ cần sai một sợi, hoa văn sẽ bị lệch lạc. Một bộ go phức tạp (dệt hoa văn bông dâu, mắt xích) có thể cần 10-12 go, và người thợ phải mất đến 3 ngày chỉ đ ể xỏ sợi cho xong một khung dệt.
Dệt vải: Người phụ nữ ngồi vào khung dệt bằng gỗ mộc mạc. Hai chân đạp để nâng/hạ các bộ go, tay thoăn thoắt đưa con thoi (chứa sợi ngang) qua lại. Tiếng lách cách, lách cách của khung dệt vang lên đều đặn. Kỹ thuật dệt Chăm rất đặc biệt, họ không thêu, mà dùng chính các sợi ngang nhiều màu để làm nổi hoa văn trực tiếp lên nền vải. Người thợ không cần nhìn bản vẽ, mọi hoa văn (hình thoi, hoa thị, sóng nước, con thuyền...) đều nằm trong trí nhớ của họ.